Dachy strome – korelacja funkcji

Współczesny dach stromy pełni nie tylko funkcję ochronną przed wpływami atmosferycznymi.

Jego kształt i lokalizacja predestynują go do pełnienia także innych funkcji. Zarówno powierzchnie połaci dachowych, jak i poddasze ograniczone tymi połaciami mogą zostać zagospodarowane na różne sposoby.

Architektura jest sztuką kształtowania przestrzeni, głównie w kierunku zaspakajania potrzeb człowieka. Potrzeby te, abstrahując od złożoności ich natury, w przeważającej mierze wskazują na dążenie człowieka do osiągnięcia komfortu bytowego.

Komfortem bytowym rządzi funkcja – jedna z trzech klasycznych (obok formy i konstrukcji), składowych kształtowania obiektu architektonicznego oraz jego poszczególnych części – w tym dachu stromego. Błędy funkcjonalne popełnione w fazie projektowej są natychmiast odczuwane jako dyskomfort eksploatacyjny.

Z pozycji użytkownika funkcja, z uwagi na swoje bezpośrednie, niemalże „dotykalne” oddziaływanie, jest elementem odbieranym najmocniej i przez to niezwykle ważnym. Bardzo często użytkownik obiektu, który niejednokrotnie jest jego inwestorem, forsuje własną (często błędną) wizję rozwiązań funkcjonalnych, powodując, iż funkcja, zła sama w sobie dominuje nad pozostałymi składowymi. Sytuacja ta mniej groźna jest dla konstrukcji, bowiem jest ona obwarowana nakazami wynikającymi z wymogów normatywnych, natomiast może stanowić zagrożenie dla „niemierzalnej” formy architektonicznej, prowadząc do rozwiązań niespójnych i dalekich od jakiegokolwiek ładu przestrzennego, które w przypadku dachu stromego są szczególnie niebezpieczne. Niedopuszczenie do takiej sytuacji jest rolą architekta.

Rodzaje funkcji dachu stromego

Historycznie – dach, rozumiany w naszym kręgu kulturowym zawsze jako stromy, to duże powierzchnie połaci dachowych, krytych strzechą, gontem lub dachówka (rzadziej blachą miedzianą lub ołowianą), o dużym kącie nachylenia (około 45 stopni), mocno wyeksponowanych okapach i obszernej kubaturze. Do jego zadań należały: ochrona obiektu i użytkowników przed opadami atmosferycznymi, wiejącymi wiatrami, niskimi i wysokimi temperaturami, a ponadto odprowadzenie dymu z paleniska i „dostawa” deszczówki. Kubatura stromego historycznego dachu to obszerny, dobrze wietrzony, nieużytkowy strych, z konstrukcyjnymi elementami więźby dachowej. W wiejskiej chałupie często zimowy magazyn zbiorów, we dworze zaś miejsce lokalizowania mieszkalnych facjatek dla służby. Współcześnie dach stromy w swoim założeniu, ma do spełnienia daleko więcej zadań funkcjonalnych, a ze względu na kształt, dysponuje dużym potencjałem możliwości ich zrealizowania. Zarówno powierzchnie połaci dachowych, jak i kubatura ograniczona tymi połaciami, mogą być w różny sposób funkcjonalnie zagospodarowane. Generalnie więc funkcję dachu można przyporządkować tym dwóm obszarom, tzn.: obudowie i kubaturze z rozdziałem na funkcje ochronne i użytkowe.